મુંબઈ કોની/ કોનું ?????

28 નવેમ્બર 2009

મુંબઈ કોની/ કોનું ?????


### આજનું મુંબઈ, અર્થાત આ ટાપુ, પાષાણયુગથી વસવાટ ધરાવતો હતો .હેપ્ટાનેશિયા ( platony ) અર્થાત સાત ટાપુઓનું ઝ્મખું તરીકે ઓળખવામાં આવતો હતો. ભારતીય શકો-પશ્ચિમિ સતરાય્શ અને સતવાહન વચ્ચે મુંબઈના અંકુશને લઈને વિવાદ થયેલો. સિતહાશવંશે ઈ.સ્ 1343 સુધી-જ્યાં સુધી આ ટાપુઓને ગુજરાત સાથે જોડવામાં ન આવ્યા ત્યાં સુધી રાજ કર્યું. એલફિંટાની ગુફાઓ અને વાલકેશ્વર મંદિર આ યુગ દરમિયાન બંધાયા હતા.

### 1543માં પોર્ટુગીઝોએ આ ટાપુઓનો કબ્જો ગુજરાતના બહાદુરશાહ પાસેથી લઈ લીધો. 1661માં પોર્ટુગીઝોએ આ ટાપુઓનો કબ્જો ઈંગ્લેંડના ચાર્લ્સ બીજાને લગ્નમાં દહેજ તરીકે આપ્યો. 1669માં બ્રિટિશ ઈંડિયા કંપનીને વાર્ષિક 10 પાઉંડને ભાડે લીઝ ઉપર આપવામાં આવ્યા. 1687માં બ્રિટિશ ઈંડિયાએ તેનું વડુ મથક સુરતથી બદલી મુંબઈ લાવી દીધું. ક્રમે ક્રમે તે વખતની બોમ્બે પ્રેસીડેંસીનું વડું મથક આ બોમ્બે બની ગયું.

### 1817માં આ દ્વીપ સમૂહના એકબીજા ટાપુને ભેળવી દેવામાં આવ્યા. 1853માં ભારતની પ્રથમ રેલ્વે લાઈન અહિ નાખવામાં આવી.

### 1906માં મુંબઈની વસ્તી 10 લાખને આંબી ગઈ. અરેબિયન સમુદ્રમાં બોમ્બે એક મહાબંદર બન્યું. અને વસ્તીમાં તે દેશનું કલક્ત્તા પછીનું બીજું શહેર બની ગયું. 1996માં બોમ્બેને બદ્લે મુંબઈ નામકરણ થયું. કાળક્ર્મે મુબઈ આપણાં દેશનું સૌથી મોટું શહેર બની ગયુ છે. દેશની આર્થિક રાજધાનીનું લાડકું નામ અને મોભો મેળવ્યો છે. આવકવેરાની આવક દેશના 40% થી પણ વધારે થવા જાય છે. કસ્ટમ ડ્યુટી 60% આબકારી ( એકસાઈઝ ) કર 20% વિદેશ વેપાર કોર્પોરેટ ટેક્ષ 40% થવા જાય છે.

### મુંબઈમાં હિન્દુ 35% મુસ્લીમ 19% બૌધ્ધ 5% જૈન 4% ખ્રિસ્તી અને પારસી પણ મોટી સંખ્યામાં વસે છે. વસ્તીનું વર્ગીકરણ કરતાં મહારાષ્ટ્રીયન 51%, ગુજરાતી 23%, ઉત્તરભારતીયો 17%, તમિળો 3%, સીન્ધી 3% અને અન્ય પ્રદેશમાંથી વિવિધ લોકો આવી વસ્યા છે. જે વિવિધ પ્રકારની સંસ્કૃતિનું મિશ્રણ દેખી શકાય છે. વિદેશી નાગરિકો પણ મોટી સંખ્યામાં વસી ગયા છે.

### વિવિધ ભાષાઓ જાણતા લોકોની સારી એવી સંખ્યા છે. મુખ્ય ભાષા મરાઠી-હિન્દી-ગુજરાતી અને અંગ્રેજી છે.

### મુંબઈના 54% લોકોથી પણ વધારે લોકો ઝુંપડ પટ્ટીમાં રહે છે. જે એશિયાની બીજા નંબરની ઝુંપડપટ્ટી ધારાવી મધ્ય મુંબઈમાં આવેલી છે-અને જેમાં આઠ લાખ લોકોથી પણ વધુ લોકો રહે છે. આ કહેવાતા મહારાષ્ટ્ર્રીયનના ઉધ્ધારકોએ ક્યારેય ઝુંપડ પટ્ટીમાં વસનારા લોકોને સારા રહેઠાણ અપાવવા માટે કોઈ આંદોલન છેડયા હોય તેવું જાણ્યું નથી ! પોતે બંને કાકો/ભત્રીજો લોકોના ભોગે આલીશાન બંગલાઓમાં તમામ પ્રકારની જાહોજલાલી સાથે જીવી રહ્યા છે !

### આ ઉપરાંત મુંબઈમાં અનેક કોરપોરેશન- સ્ટેટ બેંક ઓફ ઈંડિયા-એલઆઈસી-તાતાજુથ્-ગોદરેજજુથ -રીલાયંસ-ફોર્ટ્યુન ગ્લોબેલમાં સ્થાન ધરાવતી અનેક કંપનીઓ મુંબઈમાં સ્થિત છે. વિવિધ પ્રકારના અનેક ઉધ્યોગો સારા પ્રમાણમાં વિકસ્યા છે. ભારતના મોટા ભાગના તમામ ઉધ્યોગ અને વ્યવસાયની મુખ્ય કચેરીઓ અને રજીસ્ટર્ડ ઓફિસો મુંબઈમાં સ્થિત થયેલ છે. આ ઉપરાંત જથ્થાબંધ તથા છૂટક વ્યાપારીઓ સમ્રગ મુંબઈમાં પથરાયેલા છે. વળી મુંબઈ કુદરતી બંદરનું બારું હોઈ વિદેશ સાથેનો નિકાસ અને આયાતનો વેપાર મોટાભાગે અહિ થી જ થાય છે.

### મુંબઈ પચરંગી અર્થાત મેટ્રોપોલીટન શહેર બન્યું છે. અને તેની એક વિશિષ્ટ અને આગવી ગ્લેમર-આકર્ષણ-પેદા કરી શક્યું છે. આ ગ્લેમર કોણે પેદા કરી ? મુંબઈને પચરંગી કોણે બનાવ્યું ? મુંબઈના વિકાસનું મુખ્ય અને મહત્ત્વનું કારણ ત્યાં પથરાયેલા મોટા-મોટા ઉધ્યોગો અને જથ્થાબંધ અને છૂટક વ્યાપાર ધંધાને આભારી ગણી શકાય !

### મુંબઈ સ્થિત ઉધ્યોગો અને વ્યાપાર ધંધામાં સંકળાયેલા સમુદાયનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવે તો માલુમ પડશે કે મોટા ભાગના ઉધ્યોગ પતિઓ કે વ્યાપાર અને ધંધામાં જોતરાયેલા વ્યાપારીઓ ગુજરાતી-પારસી-કચ્છી-મારવાડી અને સીંધીનો પ્રભાવ જણાશે !

### મહારાષ્ટ્રીયન કે મરાઠા અલબત્ત સરકારી-અર્ધસરકારી કચેરીઓ-કોરપોરેશન તથા ખાનગી ઉધ્યોગો કે વ્યાપાર ધંધામાં નોકરી કરતા જણાશે ! કોઈ પણ નાના-મોટા ઉધ્યોગો કે વ્યાપાર ધંધામાં મહત્ત્વ કે અગત્યના હોદાઓ ઉપર આ લોકોની નહિવત સંખ્યા જણાશે !

### મુંબઈનો પૂર્વ ઈતિહાસ નિઃશંક રીતે પુરવાર કરે છે, કે મુંબઈને, મુંબઈ તરીકેનો મોભો કે દરજ્જો કે પ્રતિભા અપાવવામાં બાલ ઠાકરે કે રાજ ઠાકરે જેવા ટૂકી બુધ્ધિના અને સ્વાર્થ લોલુપ, અંગત હિત માટે, રાજકારણ ખેલતા કોઈ નેતાઓનો કોઈ પ્રકારનો ફાળો કે યોગદાન ક્યારે ય નહિ હતું.. આજ જયારે મુંબઈ મરાઠી માનુસનું કહેનારા અને નારા લગાડનારા આવા અત્યંત ટૂકી બુધ્ધિના કાકો/ભત્રિજો અધમ કક્ષાની નીતિઓ અમલમાં મૂકી, મુબઈના પચરંગી મોભાને ક્યારે ય ના પુરી શકાય તેવું નુકશાન કરવા જઈ રહ્યા છે, અને આવું માત્ર પોતાના અંગત સ્વાર્થ અને રાજ્કીય મહત્વાકાંક્ષા પોષવા કરી રહ્યા છે, અને જે ને માટે નિર્દોષ મરાઠા કે મહારાષ્ટ્રીયનોનું ઉપરાંત અન્ય રાજ્યનાલોકોનું અવાર નવાર તોફાનો કરાવી ખૂન વહેવડાવી રહ્યા છે. તેવા આ કાકા અને ભત્રિજાને સતાધારી પક્ષ કોંગ્રેસ અને એનસીપી સ્પૂન ફીડીગ કરાવી ઉછેરી રહ્યા છે તે આ દેશની કમનસીબી છે !

### આવા અધમ કક્ષાના તમામ રાજકારણીઓથી તમામ રાજ્યના લોકોએ ચેતવાની જરૂર છે. અત્યંત સંકુચિત અને ટૂંકી દ્રષ્ટિવાળા આ કાકા/ભત્રીજાએ ક્યારે ય એ વિચાર્યું છે કે કોઈક ક્ષણે મોટાં ઉધ્યોગ ગૃહો અને જથ્થાબંધ વ્યાપાર-ધંધો કરનારાઓ-વિદેશ સાથે વ્યાપાર કરનારાઓ પોત પોતાની હેડ્-ઓફિસો અને રજીસ્ટર્ડ ઓફિસો પોતાના વતનના રાજ્યોમાં સ્થળાંતર કરી જવાનું વિચારશે તો મુંબઈ -મુંબઈ બની રહેશે ખરું ? અગાઉ કહ્યું તેમ મુંબઈની આમદાનીમાં આવકવેરાની રકમના 40% કસ્ટમ ડ્યુટીના 60% આબકારી જકાતના 20% અને કોર્પોરેટ ટેક્સના 60% રકમ માત્ર ઉધ્યોગો-વ્યાપાર વગેરેની હેડ કે રજીસ્ટર્ડ ઓફિસો મુબઈમાં સ્થાયી થઈ હોવાને કારણે મુંબઈને મળે છે અને જે રકમ તેના વિકાસ વગેરે માટે ખર્ચાય છે અને મહારાષ્ટ્રીયનો અને મરાઠાઓને તેમજ અન્ય પ્રદેશના લોકોને રોજ્ગારી પણ પૂરી પાડે છે. આ આમદાની બંધ થાય કે ઓછી થઈ જાય તો મુંબઈ-મુબઈ બનેલું રહી શકશે ખરું?

### તદ ઉપરાંત આજની આ મુંબઈમાં મુંબઈના જન સમુદાય ઉપર મહારાષ્ટ્રીયના હિત માટે આ બાળ ઠાકરે અને રાજ ઠાકરે બેમાંથી કોણ વધારે આક્રમક અને ખતરનાક્ બની શકે છે તેની હરિફાઈ ચાલી રહી છે પરિણામે મુંબઈના લોકો ભયંકર રીતે સતત અસલામતીની લાગણી અનુભવી રહ્યા છે અને સવારના નોકરી-ધંધા માટે ઘર બહાર નીકળેલ વ્યક્તિ સાંજે સલામત ઘેર પરત ના થાય ત્યાં સુધી પરિવાર જન સતત અજંપો અનુભવે છે ! અને આ અસલામતીનો ઓથાર સર્જ્યો છે આ કાકા-ભત્રીજા એ !

### અગાઉ જોયું તેમ મુંબઈનો ઈતિહાસ ખૂબ જ જૂનો છે કે જ્યારે આ કાકો કે ભત્રિજો પેદા પણ નહિ થયેલા શિવસેનાનો જન્મ 1965-1966ના સમય દરમિયાન થયેલો કે, જ્યારે મુંબઈમાં શ્રી ડાંગે વગેરે સામ્યવાદીઓનું ટ્રેડ યુનિયનમાં જબર-જસ્ત પ્ર્ભાવ હતો અને મોટાભાગના યુનિયનો તેમના વર્ચસ્વ હેઠળ હતા, ત્યારે મજૂર ચળવળમાં એક ડૉ. દત્તા સામંત પ્રવેશ્યા અને તેમની આગ ઝરતી વાણી અને કામ કરવાની પધ્ધ્તિએ મજદૂરોને તેમના તરફ આકર્ષ્યા અને સામ્યવાદી નેતા ક્રિશ્ના દેસાઈનું ખૂન થતા અને દત્તા સામંતના વર્ચસ્વમાંથી મજૂર આલમને બહાર કાઢ્વા કોંગ્રેસે શિવસેના સાથે હાથ મીલાવ્યા બાદ, આ બાલ ઠાકરે એ મુબઈમાં જે ગુંડાગીરી શરૂ કરી અને નોન-મહારાષ્ટ્રીયન્ લોકોને હેરાન-પરેશાન કરવામાં ગુંડાગીરીની કોઈ રીત રસમ બાકી રાખી નથી !

### પ્રથમ દક્ષિણ ભારતના લોકો ને, બાદ મુસલમાનો અને મોટા ભાગના ગુજરાતીઓ પણ આ ગુંડાસેનાના ભોગ બન્યા છે અને બનતા રહે છે. કોંગ્રેસ આ ગુંડાગીરી સામે ફાતડા વેરા કરે છે તો ભાજપ પણ વધતે અંશે આ ગુંડાગીરી સામે આંખ-મીચામણાં કરતો રહ્યો છે

### આ શિવસેનામાં ભંગાણ પડ્યું છે અને કાકો-ભત્રિજો હવે છૂટા પડ્યા છે અને બંને વચ્ચે ગુંડાગીરી વધારે કોણ આચરી શકે છે તેની સ્પર્ધા ચાલી રહી છે અને મુંબઈના નિર્દોષ નાગરિકો આ બંને વચ્ચે પીસાય/ વધેરાઈ રહ્યા છે અને કોંગ્રેસના સત્તાધીશો તાબોટા વગાડી આ ખેલ જોઈ રહ્યા છે !

### આમ જ અસલામતીનું વાતાવરણ ચાલ્યા કરશે તો મુંબઈનું ભવિષ્ય ખૂબજ ધુંધળું બની રહેશે જે નિઃશંક વાત છે ! આગળ લખ્યું તેમ જો કોરપોરેટ ઓફિસો, મોટા ઉધ્યોગ ગૃહો, આયાત્-નિકાસ કરનારાઓ, જથ્થાબંધ વ્યાપારીઓ વગેરે અને ટોપ રેંકના ડૉક્ટરો-પ્રોફેસરો-અન્ય ક્ષેત્રના નિષ્ણાતો વગેરે પોત પોતાનું કાર્ય ક્ષેત્ર અને મુખ્ય અને
રજીસ્ટર્ડ ઓફિસો પોતાના રાજ્યોમાં ખસેડી લેવા ગંભીરતાથી વિચારી પહેલ કરશે અને બાદમાં પોતાના ઉધ્યોગો અને વેપાર પણ ખસેડી લેશે તો મુંબઈ મુંબઈ બની રહેશે ખરું ? આ ઉમરે બાળક જેવી ચેષ્ટા કરનાર બાલ ઠાકરે કે જેમની બુધ્ધિ ગુજરાતીમાં કહેવત છે તેમ સાઠે બુધ્ધિ નાઠે તેમ નાઠી હોવા સંભવ છે તો રાજ ઠાકરે કે જેને વર મરો કે કન્યા મરો યેન-કેનં-પ્રકારેણ લાઈમ લાઈટમાં રહેવાની ચળ ઉપડી છે અને પોતે કાકા કરતાં પણ વધારે મહારાષ્ટ્રીયનોનું હિત કરી શકે છે તેવું સાબિત કરવા મથી રહેલ છે અને જે હકિકતે આવનારા દિવસોમાં મહારાષ્ટ્રને ભારતના નકશામાંથી અલગ પાડવાના સંકેતો આપી રહ્યા હોય તેવો ક્યારેક ભય લાગે છે !

### સચીન જેવા એમ કહે કે હું પહેલા ભારતીય છું અને પછી મહારાષ્ટ્રીયન તેમાં પણ રાજકારણ જોતા બાળ ઠાકરે પોતે ભારતીય હોવા માટે ગૌરવ નથી અનુભવતા ? એ ભારતીય નથી ? ટૂકમાં બાળ ઠાકરે ભયભીત થઈ ચૂક્યા છે પોતાના ભત્રીજાથી, કે આ રાજ તેમનું રાજ છીનવી લેશે ! અને એટલે જાણે છેલ્લાં દિવસોમાં હવાતીયાં મારતા હોય તેમ દરેક વિષય/બાબતમાં એમને રાજકારણ જ દેખાયા કરે છે અને પાગલની જેમ નિવેદનો કર્યા કરે છે ! ### સાથોસાથ જો રાજ ઉપર પણ સમયસર અંકુશ મેળવવામાં નહિ આવે તો આવનારા દિવસોમાં મુંબઈ અને ત્યાં વસતા નાગરિકો માટે પોતાનું અસ્તિત્વ જાળવવું દોહ્યલું થઈ પડવાનું છે તે નિઃશંક છે !
### આવનારા થોડા દિવસોમાં જ મુંબઈ વાસીઓએ અને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારે નક્કી કરી લેવું પડશે કે ખરે ખર વાસ્તવમાં મુંબઈ કોની કે કોનું ?